Κβαντική και ψυχολογία

Η κβαντική από τη σύλληψή της προκάλεσε ισχυρές φιλοσοφικές συζητήσεις και πολλές ερμηνείες και εξακολουθεί να προκαλεί.  Το ερώτημα είναι αν η ψυχολογία έχει σχέση με την κβαντική.

Ναι, υπάρχουν ενδιαφέρουσες συνδέσεις μεταξύ των αρχών της κβαντικής θεωρίας και της δυναμικής των ανθρώπινων σχέσεων, ιδιαίτερα στο πλαίσιο της προσκόλλησης και των συναισθηματικών δεσμών. Ενώ αυτά τα πεδία μπορεί να μας φαίνονται άσχετα, παρ’ όλα αυτά μοιράζονται θεμελιώδεις ιδέες σχετικά με τη διασύνδεση, την παρατήρηση και τη φύση της πραγματικότητας.

Το ανθρώπινο μυαλό και το σύμπαν αποκαλύπτουν βαθιές συνδέσεις. Η κβαντική θεωρία και η ψυχολογία, ιδιαίτερα η ψυχανάλυση, διασταυρώνονται με τρόπους που ενισχύουν την κατανόηση και των δύο πεδίων. Εξετάζοντας τη φύση της συνείδησης και τον ρόλο της αντίληψης, γίνεται σαφές ότι αυτοί οι δύο κλάδοι προσφέρουν πολύτιμες γνώσεις για την πολυπλοκότητα της ύπαρξης.

O Brücke, (1819-1892) ήταν  φυσιολόγος και υποστήριζε ότι υπάρχει ένας δυναμισμός σε κάθε ζωντανό οργανισμό. Ο Freud ήταν μαθητής του και η επιστημονική του σκέψη επηρεάστηκε από την θεωρία του μετασχηματισμού της ενέργειας,  σύμφωνα με την οποία η ενέργεια δεν μπορεί ούτε να δημιουργηθεί από το τίποτα ούτε να χαθεί. Είναι σταθερή και το πώς θα την χρησιμοποιήσει το κάθε άτομο είναι πολυπαραγοντικό. Εξαρτάται και από το περιβάλλον και από τα βιώματα  αλλά και από τις  βιολογικές ανάγκες του ατόμου.

Το ανθρώπινο μυαλό είναι μια μηχανή που δουλεύει συνεχώς και αυτό που καταφέρνει είναι να μετασχηματίσει την ψυχική ενέργεια σε νοητική. Για τον πατέρα της Ψυχανάλυσης πρωταρχική πηγή ενέργειας είναι τα ένστικτα. Η σεξουαλικότητα και η επιθετικότητα ή διαφορετικά η Ενόρμηση ζωής ή η ενόρμηση θανάτου. Η ενέργεια λοιπόν   μετασχηματίζεται, έχει ρευστότητα και πολλές φορές μετουσιώνεται. 

Διεμπλοκή ή εναγκαλισμός

Η έννοια της διεμπλοκής  είναι ζωτικής σημασίας τόσο στην κβαντική όσο και στην ψυχολογία. Η κβαντική διεμπλοκή υποδηλώνει ότι δύο σωματίδια ή ομάδες σωματιδίων που δημιουργούνται μαζί ή αλληλεπιδρούν συνενώνοντας τις κυματοσυναρτήσεις τους, παραμένουν τόσο ισχυρά συνδεδεμένα μεταξύ τους, ασχέτως του χώρου που μεσολαβεί πλέον από το ένα στο άλλο. Ομοίως, η ψυχοδυναμική αναδεικνύει τη διασυνδεδεμένη φύση των σκέψεων, των συναισθημάτων και των συμπεριφορών. Οι ανεπίλυτες συγκρούσεις ενός ατόμου μπορούν να επηρεάσουν τις σχέσεις και τη γενική του ευημερία, επιδεικνύοντας ένα δίκτυο συνδέσεων μέσα στο μυαλό. Επίσης οι εμπειρίες του παρελθόντος επηρεάζουν την συμπεριφορά στο τώρα. Αυτός ο παραλληλισμός τονίζει τη σημασία της κατανόησης συνδέσεων που διαμορφώνουν τόσο το σύμπαν όσο και τις ατομικές ζωές.

Διεμπλοκή στην ψυχολογία – η σχέση με τον φροντιστή

Το έμβρυο ζει και αναπτύσσεται στην μήτρα της μητέρας για 9 περίπου μήνες. 3 οι περίοδοι της ζωής μας. Προγεννητική, γέννα και η υπόλοιπη ζωή μας. Με τον ερχομό του στον κόσμο, για 6 με 9 μήνες ζει ακόμη την ολότητα. Πιστεύει πως είναι ένα με την μητέρα. Αυτή η σχέση είναι πολύ δυνατή.  Δεν μπορεί να αναγνωρίσει τον εαυτό του ως κάτι ξεχωριστό. Σιγά, σιγά αρχίζει και αναγνωρίζει ότι το χεράκι του κουνιέται και είναι δικό του, ξεχωριστό, και ότι αυτό δίνει την κίνηση. Αποζητά την επαφή με την μυρωδιά που ξέρει και το ηρεμεί, την γνωστή φωνή, τον κτύπο της καρδιάς. Ότι οικείο. Και αυτό κρατάει  όλη τη ζωή.

Κβαντική θεωρία  και  ψυχολογία – η γάτα του Schrödinger

Τόσο η κβαντική θεωρία όσο και η ψυχολογία διερευνούν την ιδέα ότι η πραγματικότητα δεν είναι σταθερή ούτε αντικειμενική αλλά ότι επηρεάζεται από την παρατήρηση και την ερμηνεία. Η κβαντική θεωρία υποστηρίζει ότι τα σωματίδια υπάρχουν σε κατάσταση πιθανότητας μέχρι να παρατηρηθούν, υποδηλώνοντας ότι η ίδια η πράξη της παρατήρησης αλλάζει το αποτέλεσμα. Αυτή η έννοια αντηχεί με την ψυχανάλυση, η οποία τονίζει ότι οι σκέψεις και τα συναισθήματα ενός ατόμου διαμορφώνουν την αντίληψή του για την πραγματικότητα. Όπως τα κβαντικά φαινόμενα εξαρτώνται από την παρατήρηση, έτσι και οι ανθρώπινες εμπειρίες διαμορφώνονται από προσωπικές προοπτικές, πεποιθήσεις, αντιλήψεις, βιώματα.

Αρχή της αβεβαιότητας

Ένας άλλος παραλληλισμός έγκειται στην έννοια της αβεβαιότητας, η οποία είναι κεντρική στην κβαντική θεωρία. Η Αρχή της Αβεβαιότητας του Heisenberg δηλώνει ότι ορισμένα ζεύγη ιδιοτήτων, όπως η θέση και η ορμή, δεν μπορούν να μετρηθούν με ακρίβεια ταυτόχρονα. Αυτή η ιδέα μπορεί να αντικατοπτρίζεται στις ανθρώπινες σχέσεις, όπου τα συναισθήματα και οι προσκολλήσεις είναι συχνά πολύπλοκα και πολύπλευρα, καθιστώντας τα δύσκολο να κατανοηθούν ή να προβλεφθούν πλήρως. Η αβεβαιότητα για το πώς μπορεί να εξελιχθούν τα συναισθήματα ή πώς οι σχέσεις μπορεί να αλλάξουν με την πάροδο του χρόνου αντανακλά την απρόβλεπτη φύση των κβαντικών συστημάτων.

Παρατήρηση και ερμηνεία – διπλή σχισμή

Ο παρατηρητής, το παρατηρούμενο και η διαδικασία της παρατήρησης είναι όλα ένα και έχουν την πηγή τους στο κβαντικό πεδίο. Στην ψυχολογία κάθε γεγονός – βίωμα αποτελεί έναν κόμβο διακλάδωσης που μας οδηγεί κάπου. Δεν ξέρουμε που θα οδηγήσει ούτε ποιο θα είναι το αποτέλεσμα. Όλα όσα κάνουμε είναι ερμηνείες που βασίζονται σε εμάς ως παρατηρητές ή μάλλον καλύτερα ως αλληλεπίδραση με το παρατηρούμενο. Στην ουσία δημιουργείται  μία σκέψη η οποία αν την φανταστούμε σαν ένα κύμα  προσκρούει στο υπό παρατήρηση πρόσωπο ή συμβάν  το οποίο μπορεί και να υποστεί μια αλλαγή. Όπως στην θεραπεία.  

Αίτιο – αιτιατό

Και τα δύο πεδία αμφισβητούν την έννοια της αιτιότητας και της γραμμικότητας. Η κβαντική παρουσιάζει μια πραγματικότητα όπου τα γεγονότα μπορούν να συμβούν χωρίς μια σαφή διαδοχική σειρά. Στην ψυχολογία, στην ψυχανάλυση και στην Εικαστική, η εξερεύνηση των ονείρων, των ασυνείδητων εικόνων ή σκέψεων, αποκαλύπτει ότι η ανθρώπινη συμπεριφορά συχνά υποκινείται από μη γραμμικές διαδικασίες. Αυτή η προοπτική ενθαρρύνει μια ευρύτερη άποψη της πραγματικότητας καθώς λαμβάνει υπόψη πολλαπλές επιρροές και αποτελέσματα, παρά ένα απλό πλαίσιο αιτίου-αποτελέσματος.

Επίλογος

Εν κατακλείδι η υιοθέτηση αυτών των ιδεών προσκαλεί έναν νέο τρόπο σκέψης, που αναγνωρίζει την πολυπλοκότητα τόσο του νου όσο και του σύμπαντος, παροτρύνοντας τα άτομα να εξερευνήσουν τα βάθη της δικής τους συνείδησης και του κόσμου γύρω τους. Μπορούμε να δημιουργήσουμε μια νέα πιο ευτυχισμένη, πιο αρμονική πραγματικότητα αν αλλάξουμε τον τρόπο που αντιλαμβανόμαστε τον εαυτό μας, τους άλλους και τη ζωή. Ας είναι με κατανόηση και αποδοχή.

Μαρία Γρηγοριάδου

Εικαστική Ψυχοθεραπεύτρια