Οι Μάσκες που φοράμε
Πόσες εκδοχές του εαυτού μας δείχνουμε καθημερινά; Άλλες για να προστατευτούμε, άλλες για να ανήκουμε και άλλες για να μας αποδεχτούν. Υπάρχουν λοιπόν μάσκες που φοράμε τόσο συχνά, που κάποια στιγμή ξεχνάμε ποιοι είμαστε χωρίς αυτές.
Ο Carl Jung χρησιμοποίησε τον όρο persona για να περιγράψει τη «μάσκα» που αναπτύσσει το άτομο προκειμένου να προσαρμοστεί στις κοινωνικές απαιτήσεις και στους ρόλους της καθημερινής ζωής. Θεωρεί ότι η persona λειτουργεί ως ένας απαραίτητος μηχανισμός κοινωνικής προσαρμογής και προστασίας, καθώς επιτρέπει στον άνθρωπο να σχετίζεται, να λειτουργεί και να ανήκει μέσα στο κοινωνικό περιβάλλον. Ωστόσο, όταν το άτομο ταυτίζεται υπερβολικά με αυτή τη μάσκα, υπάρχει ο κίνδυνος απομάκρυνσης από βαθύτερες και πιο αυθεντικές πλευρές του εαυτού του. Σύμφωνα με τη γιουνγκιανή θεωρία, πίσω από την persona συχνά βρίσκονται πλευρές που έχουν καταπιεστεί ή δεν έχουν βρει χώρο έκφρασης, αυτό που ο Jung ονόμασε «σκιά».
Ο Donald Winnicott συνέδεσε την ψυχική υγεία με τη δυνατότητα του ατόμου να παραμένει δημιουργικό και αυθεντικό. Στη θεωρία του διαχώρισε τον αληθινό εαυτό από τον ψευδή εαυτό. Ο ψευδής εαυτός αναπτύσσεται συχνά ως τρόπος προσαρμογής στις προσδοκίες του περιβάλλοντος, ιδιαίτερα όταν το άτομο χρειάζεται να καταπιέσει αυθεντικά συναισθήματα και ανάγκες για να διατηρήσει την αποδοχή ή την ασφάλεια. Αντίθετα, ο αληθινός εαυτός συνδέεται με τον αυθορμητισμό, την δημιουργικότητα, το παιχνίδι και την δυναμική εμπειρία του εαυτού. Ο Winnicott θεωρούσε ότι η δημιουργική διαδικασία και το παιχνίδι αποτελούν θεμελιώδεις τρόπους μέσω των οποίων ο άνθρωπος ανακαλύπτει και εκφράζει τον αυθεντικό του εαυτό.
Σύγχρονες ψυχοθεραπευτικές και νευροεπιστημονικές προσεγγίσεις υποστηρίζουν ότι η ανθρώπινη εμπειρία δεν οργανώνεται αποκλειστικά μέσω της γλώσσας, αλλά και μέσω αισθητηριακών, σωματικών και οπτικών αναπαραστάσεων. Συναισθήματα, μνήμες και εμπειρίες μπορεί να είναι δύσκολο να εκφραστούν λεκτικά, ιδιαίτερα όταν σχετίζονται με βαθύτερα ή πρώιμα βιώματα. Η δημιουργική και εικαστική διαδικασία προσφέρει έναν εναλλακτικό τρόπο εξωτερίκευσης και επεξεργασίας αυτών των εμπειριών μέσω εικόνων, συμβόλων, χρώματος, μορφής, κίνησης και σύνθεσης. Η εικαστική ψυχοθεραπεία δεν εστιάζει στο αισθητικό αποτέλεσμα, αλλά στη διαδικασία της δημιουργίας ως μέσο έκφρασης, σύνδεσης και αυτογνωσίας. Μπορεί έτσι να δημιουργήσει έναν ασφαλή «μεταβατικό χώρο», όπου το άτομο έχει τη δυνατότητα να πειραματιστεί, να συμβολοποιήσει εμπειρίες και να εκφράσει στοιχεία του εσωτερικού του κόσμου. Παράλληλα, μέσω της εικόνας και του συμβολισμού, μπορεί να λειτουργήσει ως γέφυρα επικοινωνίας με αυτές τις λιγότερο συνειδητές πλευρές της ψυχής, επιτρέποντας μια πιο βιωματική και μη λεκτική προσέγγιση του εσωτερικού κόσμου. Ενώ η συμμετοχή σε δημιουργικές διαδικασίες έχει συνδεθεί με μείωση του στρες, ενίσχυση της συναισθηματικής ρύθμισης, ανάπτυξη αυτοπαρατήρησης και αύξηση της αίσθησης συνοχής και προσωπικού νοήματος.
