Πεποιθήσεις

Πεποιθήσεις ως δημιουργοί της πραγματικότητάς μας βοηθοί ή νυχτοφύλακες; Οι πεποιθήσεις  και πως αυτές κατευθύνουν τις επιλογές μας και γενικότερα την ζωή μας.

Οι αναμνήσεις μας, ευχάριστες ή δυσάρεστες, αποτελούν το δαχτυλικό αποτύπωμα του παρελθόντος στην ταυτότητα της σημερινής μας πραγματικότητας. Αυτό που κάνουν είναι να  μεταφέρουν τον υποκειμενικό τρόπο με τον οποίο βιώσαμε ένα γεγονός και έτσι αποκαλύπτουν στοιχεία για εμάς, για το ποιοι είμαστε, τι σκεπτόμαστε, πως αντιδρούμε, πως δρούμε.

Οι πεποιθήσεις μας είναι μια ερμηνεία  με συναισθηματικό περιεχόμενο σε μια κατάσταση που βιώσαμε και αποτελούν τους κώδικες που μας υποδεικνύουν πως θα ζήσουμε. Γίνονται δηλαδή ότι  οι  «ράγες» για τα τρένα, και μας κατευθύνουν σε μια συγκεκριμένη πορεία. Και μας προσανατολίζουν να αναζητούμε παρόμοιες εμπειρίες για να επαληθεύσουμε τις παλιές μας αντιλήψεις. Κατά ένα τρόπο είμαστε «φυλακισμένοι» στις πεποιθήσεις μας και παραμένουμε «νομοταγείς» σε αυτά που μάθαμε να πιστεύουμε ζώντας με τους σημαντικούς  άλλους.

Ο George Miller το 1970 έγραψε μια μελέτη με τίτλο «ο μαγικός αριθμός των 7 συν ή πλην 2» όπου αναφέρει ότι ο μέσος άνθρωπος μπορεί χωρίς μολύβι και χαρτί να επεξεργαστεί 7 συν ή πλην 2 σύνολα στοιχείων πληροφόρησης δίχως να κρατάει σημειώσεις. Συμπεραίνουμε λοιπόν ότι πριν ακόμη ο άνθρωπος μετατρέψει την εμπειρία που βιώνει σε γλώσσα, αυτό που κάνει είναι να διαγράψει κάποια από τα χαρακτηριστικά της εμπειρίας και άρα στην ουσία να διαστρεβλώσει αυτό που βιώνει ή τις πληροφορίες που συλλέγει. Αυτά συμβαίνουν στον συνειδητό νου.

Ο ασυνείδητος νους από την άλλη έχει εκπληκτικά μεγάλη δυνατότητα. Κάνει εκατομμύρια συνάψεις- ενέργειες το δευτερόλεπτο χωρίς να έχουμε εμείς επίγνωση γι’ αυτό. Επεξεργάζεται διαρκώς  ό,τι συμβαίνει γύρω του και φιλτράρει αυτόν τον τεράστιο όγκο πληροφοριών που λαμβάνει. Τα φίλτρα που χρησιμοποιεί είναι οι αξίες, οι προσδοκίες, οι φόβοι, οι προσκολλήσεις, οι απέχθειες, οι συγκινήσεις, το τραύμα. Όλα αυτά ως αντιληπτικά φίλτρα αφαιρούν από τα γεγονότα  στοιχεία, κατακρατούν ότι είναι συμβατό με τα δικά μας  φίλτρα και αποβάλλουν τα στοιχεία που αμφισβητούν.

Και πώς ενεργοποιούνται οι πεποιθήσεις μας;

Η ενεργοποίηση των πεποιθήσεων   είναι αδιόρατη διαδικασία. Στο πίσω μέρος του μυαλού μας παραμένουν φυλαγμένες οι πρώτες ερμηνείες που δώσαμε στις εμπειρίες μας και χωρίς να το αντιληφθούμε επηρεάζουν τις σημερινές μας κρίσεις, αποφάσεις, επιλογές. Οι αρχικές αυτές πεποιθήσεις λειτουργούν ως οι λέξεις. Δεχόμαστε το νόημά τους ως σωστό και δεν προστρέχουμε κάθε φορά στο λεξικό για να δούμε τη σημασία τους.

Επίσης καθώς ο νους είναι μινιμαλιστικός και ταυτόχρονα γεμάτος από έτοιμες απαντήσεις αποθηκευμένες στην μνήμη του, κάθε φορά που συμβαίνει κάτι, αυτόματα ανατρέχει στην ερμηνεία που έχει καταχωρηθεί στην μνήμη του για παρόμοιες περιπτώσεις και  αντιδρά με τον ίδιο τρόπο.  Οι αποθηκευμένες ερμηνείες λειτουργούν ως έτοιμα πρότυπα και κάθε νέα εμπειρία συνειρμικά οδηγεί σε μια αντίστοιχη προγενέστερη. Έτσι τελικά βλέπουμε μόνο ό,τι γνωρίζουμε ή περιμένουμε να δούμε, ή ό,τι  άλλο επιβεβαιώνει αυτά που πιστεύουμε.

Αυτή η νοητική μηχανιστική συνήθεια από την μια πλευρά μας παρέχει βοήθεια, ελευθερία θα λέγαμε, αφού μας διευκολύνει στην καθημερινότητά μας, αλλά από την άλλη μπορεί να γίνει μια μεγάλη αόρατη παγίδα.

Είναι σημαντικό λοιπόν να εκπαιδεύσουμε τον συνειδητό μας νου να αξιολογεί και να ελέγχει τα συμπεράσματά του γιατί διαφορετικά θα είναι αλλοιωμένα από το πολλαπλό φιλτράρισμα που γίνεται έξω από την επίγνωσή μας.

Ποιος δεν έχει κατηγορήσει τον εαυτό του για έλλειψη αυτοέλεγχου και για υπερβολικές αντιδράσεις σε διάφορα γεγονότα; Η φράση “δεν ξέρω τι με έπιασε και συμπεριφέρθηκα παράλογα“ είναι πολύ συνηθισμένη. Ο άνθρωπος αυτοπαγιδεύεται καθώς το μυαλό παραμένει ‘αγκυροβολημένο’  στις παλιές συνδέσεις, ενεργοποιεί εγκατεστημένα πρότυπα- σκέψεις και αναπαραγάγει τις καθ’ έξιν συναισθηματικές αντιδράσεις και συμπεριφορές.

Τα βιώματα μας  μπορεί ενδεχομένως  να έχουν ξεχαστεί. Στην μνήμη όμως είναι πολύ πιθανόν να παραμένουν  οι  πεποιθήσεις  που εδραιώθηκαν εξ’ αιτίας τους  και ενδεχομένως μας  οδηγούν  στην ίδια αντίδραση και  σήμερα, ακόμη και αν οι συνθήκες είναι διαφορετικές.

Η συνθήκη που σίγουρα είναι διαφορετική είναι η ηλικία. Επίσης οι γνώσεις. Όμως η αντίδραση μπορεί να είναι η ίδια. Ως ‘πεντάχρονο παιδί’ λοιπόν σε ενήλικο σώμα μπορεί να φοβάται ακόμη την εγκατάλειψη και να λειτουργεί με παρόμοιο τρόπο όπως όταν ήταν παιδί.

Λειτουργεί λοιπόν φοβούμενος τον φανταστικό εκείνο φόβο της εγκατάλειψης και της μοναξιάς που είχε ενδοβάλλει τότε, ή διαφορετικά, εμπιστευόμενο την παλιά εκείνη πεποίθηση, δίχως να έχει επίγνωση της  σημερινής  του πραγματικότητας. Η αρχειοθετημένη λοιπόν αυτή πεποίθηση πυροδοτείτε αυτόματα χωρίς να αξιολογεί τα νέα δεδομένα, αντιδρά με τον κωδικοποιημένο μαθημένο τρόπο και γίνεται το άτομο δέσμιο του παρελθόντος αντί του να ζει το εδώ και τώρα δίχως τα δεσμά που του δυσκολεύουν την  ζωή. 

Ο ώριμος άνθρωπος αξιοποιεί τις αποθηκευμένες γνώσεις του, αλλά εξετάζει με εστιασμένη προσοχή αυτό που συμβαίνει τώρα. Αξιολογεί το γεγονός, ελέγχει τις πληροφορίες και δεν αντιδρά παρορμητικά παρασυρμένος από τον παλιό του προγραμματισμό.

Αξίζει να εκπαιδεύσουμε το μυαλό μας να εστιάζει στο παρόν, ελεύθερο από τα δεσμά του παρελθόντος. Η εστίαση μπορεί να αλλάξει τον τρόπο συσχετισμού ή ταξινόμησης των πληροφοριών του παρελθόντος και του παρόντος και να μας απελευθερώσει από την μηχανιστική μάθηση και τον εθιστικό προγραμματισμό μας.

Δεν μπορούμε να σβήσουμε τις ‘ζημιές’ του παρελθόντος που έγιναν μέσα μας από την παιδική ηλικία. Και όταν λέμε ζημιές δεν εννοούμε απαραίτητα την κακοποίηση ή κάποιο αντίστοιχο τραύμα με Τ κεφαλαίο. Εννοούμε ότι έχω ενδοβάλλει μέσα μου συμπεριφορές και πεποιθήσεις άλλων, των γονιών μου, των δασκάλων μου, των φίλων μου, της ομάδας μου, της οικογένειάς μου, της κοινότητας στην οποία ανήκω κ.λ.π. οι οποίες εμένα δεν με βοηθούν σήμερα, δεν είναι δικές μου, αλλά  αντίθετα με ‘εξουσιάζουν’.

Δεν μπορούμε αυτές τις ‘ζημιές’ να τις σβήσουμε εύκολα. Μπορούμε όμως να αλλάξουμε και να αναδιοργανώσουμε τον εαυτό μας αν συνειδητοποιήσουμε την γνώση που έχουμε αποθηκεύσει στο σώμα μας γι΄ αυτά που έγιναν στο παρελθόν. Και τότε η ‘πληγή’ μπορεί να γίνει ουλή που δεν πονάει πια.

Ο δρόμος δεν είναι εύκολος γιατί η ιστορία μας καθορίζει συνεχώς το παρόν μας. Καθοδηγούμαστε από ασυνείδητες αναμνήσεις και απωθημένα συναισθήματα και ανάγκες τα οποία συχνά καθορίζουν με διαστροφικό τρόπο καθετί που κάνουμε ή που δεν κάνουμε. Ας αναλογιστούμε όλοι αυτά που δεν κάνουμε, ή πιστεύουμε πως δεν μπορούμε να κάνουμε, και γιατί συμβαίνει αυτό. Αν υπάρχει σωματικό εμπόδιο οκ. Διαφορετικά τι;;;

Καμία θεραπεία δεν μπορεί να μας ξαναδώσει πίσω την χαμένη μας παιδική ηλικία, ούτε μπορεί να αλλάξει τα γεγονότα του παρελθόντος.

Η βίωση όμως της προσωπικής μας αλήθειας και η συνειδητή κατανόησή της μας δίνουν την δυνατότητα να βρούμε την χαμένη ζωτικότητά μας, τον χαμένο, θαμμένο κάπου στο παρελθόν και στις ανάγκες του εαυτό μας.